Алар чикне саклаган

(Тәтеш, 26 май, “Тәтеш таңнары", Елена Калашникова , автор фотосы). Чик гаскәрләренә хәзер бары тик контракт буенча гына эләгергә мөмкин, әмма шундый вакытлар булган, анда солдатлар-срочниклар хезмәт иткән, ә совет малайларының барысы да дәүләт чиген сакларга хыялланган.

Бортка беренче булып күтәрелдек
Николай Курковны илнең кораллы көчләренә чакырган көнгә инде ярты гасырдан күбрәк вакыт узса да, ул хәзер дә әле Советлар Союзының диңгез чикләрендә өч ел хезмәт иткән чакларын яхшы хәтерли.

Ул Тәтеш районы Урюм авылында туа, әмма Башкортстанның Бәләбәйдән армиягә чакырыла. Николай Гаврилович ул чакта тимер юл хезмәте күрсәтү буенча бригадир булып эшли һәм үзен солдатка алуларын сорап хәрби комиссариатка биш тапкыр бара.

Чик гаскәрләренә эләгүе хакында бары тик чакыру пунктында гына белә. Симферопольдә өйрәнү частеннән соң аны Жданов шәһәренең (хәзерге Мариуполь) Азов диңгезе портына җибәрәләр: биредә контроль-үткәрү пункты була. 

“Корабльләрне озаттык һәм каршы алдык. Болгариядән, Ливиядән, Һиндстаннан, Грециядән суднолар бик күп иде. Безнең вазифага бортка беренче булып керү, төрмәләрне тикшерү йөкләнде, безнең арттан инде таможнячылар килде. Судно портта торганда, без аны сак­ладык. Чит ил судноларына качкан, чит илгә кичеп чыгарга омтылган хокук бозучылар да булды, хәтта ташкүмергә дә күмелеп утыралар иде”, – дип искә төшерә ул.

Николай Гаврилович әй­тү­ен­чә, ярдан 12 миль ­­(22 чак­рым) территориаль су – чик буе зонасы дип саналган. Аны контрольдә тотуны зас­тавадагы солдатлар тормышка ашырган. “Безнең контроль-үткәрү пунк­тында Балтыйк буеннан, Молдавия­дән егетләр хезмәт итте һәм барысы да бер-берсенә яхшы мөнәсәбәттә иде”, – ди ул.

Чик буе гаскәрләренә ке­шеләр очраклы гына эләкмәгән. Хезмәткә алыныр алдыннан һәрбер чакырылыш хакында тулы мәгълүмат җыелган, шул исәптән туганнары турында да. Демобилизациягә кадәр берничә көн калганда Николай Гаврилович очраклы рәвештә үзенә карата шундый досьега юлыга. 

Хезмәте тәмамланганнан соң, аның Кырымда калу мөмкинлеге барлыкка килә, ләкин солдат өчен Урюм якынрак була. Туган авылына ул старшина булып кайта, ә бүгенгесе көндә запастагы өлкән лейтенант булып тора. 

“Чик буе беркайчан да йокламый”
Тумышы белән Зур Әтрәчтән Илдар Хәйруллин чик буе гаскәрләренә 1985 елның көзендә кулына Тәтештәге райком партиясеннән бирелгән комсомол юлламасы белән китә. 
“Ул чакта, әгәр армиягә бармасаң, кызлар сиңа карамый, дип санала иде, –  дип шаярта ул.

– Минем алты абыемның барысы да хезмәт итте. Безне Ринат Фәйзуллин белән бергә чакырдылар: без аның белән күршелектә генә яшәдек, әле тагын сыйныфташлар да идек.

Дөрес, өйрәнүләрдән соң төрле заставаларга эләктек”.

Өйрәнү часте урнашкан Хабаровскига егетләр төнлә, самолетта килеп җитәләр. Гражданнар киемен биредә солдатныкына алыштыралар. Илдар Кашаф улы әйтүенчә, бердәнбер авырлык, аларга сәгать йөреше һәм климат алмашу була.

Өйрәнүләрдән соң, аны Кытай белән чиктәш дүртенче санлы заставага җибәрәләр. Чик буе бүленеше чәнечкеле тимерчыбык белән тотып алынган, аның теге ягында Амур аккан, икенчесендә инде хокук бозучыларның эзләрен җиңел ачык­лар өчен, сөрелгән җир җәелгән. Ә алар, әйтергә кирәк, аз булмый. Бервакыт ­11 ке­шедән торган адашкан Кытай балыкчылары төркемен тоткарлыйлар. Солдатлар көндез дә, төнлә дә күзәтеп йөриләр, вышкада кизү торалар. “Чик буе беркай­чан да йокламый”, – ди Илдар Кашаф улы. 
Язма геройларыбызның икесе дә Чик гаскәрләре көнендә Дан Мемориалы янында уза торган митингта берничә ел дәвамында катнашалар, ә аннары үзләре кебек ир-атлар белән уртак өстәлгә җыелалар, алар өчен дәүләт чиге – гади сүз генә түгел, ә тормышның бер кисәге.