Хезмәт аның тормышының нигезе булган

Тәтеш районының ул чактагы өч урамына сузылган Шигали авылында, хәзер ул Буа районына керә, 1930 елны уңыш мул булган.

Колхозчылар Герасим Егорович һәм аның хатыны гаиләсендә ун бала – биш малай һәм биш кыз үскән. Анастасия тугызынчы бала булган.
Фашистлар Германия­се илебезгә һөҗүм иткәндә, аңа 11 яшь була. Әтисен фронтка алалар. Ул Беренче бөтендөнья һәм Гражданнар сугышы ветераны була. Гаиләдәгеләре сөйләве буенча, аңа хәтта Чапаев белән бергә сугышырга да туры килгән, һәм Ватан аны кабат фронтка чакырып алган. Өлкән абыйлары да дош­манга каршы сугышырга киткән. Озак та үтми поч­тальон абыйлары Александр белән Михаилның каты бәрелешләрдә һәлак булуы турында ике кара кәгазь китергән. 
Өлкән ир-атлар дош­манга каршы сугышырга киткәч, тылның бөтен авырлыгы хатын-кызлар һәм үсмерләр җилкәсенә төшкән.

– Сугыш ­башланганын игълан иткән көнне тө­гәл хәтерләмим, әмма тор­мышның бик тиз кыен­лашуын без аңладык. Куз­галак һәм черегән бә­рәңгенең тәме ­нинди булуын белдек. Ачтан үл­мәс өчен кар астыннан алдагы елгы бәрәңге бүл­беләрен җыеп ала, мич өстендә киптерә, кул те­гермәнендә тарттыра һәм шулардан ризык пешерә идек. Чөгендер сабакларын йолкыйбыз, әни аларны турап чуенга сала, су коя, бераз сөт өсти – менә шул безнең өчен бәйрәм була иде. Бәхеткә, сыерыбыз бар иде, шуның сөте белән ачлыктан, үлемнән котылып ­калдык, – дип күз яшьләре белән искә ала Анас­тасия ­Герасимовна.

Ул башлангыч мәктәп уку­чысы булса да, колхоз эшенә дә чыккан.

– Көндез ындыр табагына бара, сортировка янында басып, ашлыкны җилгәрә идем. Авыр барабанны әйләндерү бик кыен иде. Төннәрен анда апаларым китә, ә мин кече энемне карап өйдә кала идем. Без шулай ук басуга чыга идек. Бригадир безне, балаларны, тезеп бастыра иде дә, бодай басуларындагы каты алабута һәм эт тигәнәге сабакларын йолкырга куша иде. Кулларны үлән кисеп бетерә, аркалар сызлый иде, әмма беркем дә зарланмады – ул вакытта андый  гадәт булмады, – дип сөйли тыл хезмәтчәне.

Анастасия Герасимовна урман әзерләү сезонын да оныта алмый.

– Безне атлы арбаларга утыртып, Молотов өлкәсенә алып киттеләр, хәзер ул Пермь крае дип атала. Төрле яшьтәге кырык кешене тимер мичләр торган тар баракка урнаштырдылар. Шунда мин үлем куркынычы белән очраштым. Буем кечкенә булганга, миңа иң җиңел эшне – учак ягып, агач ботакларын яндыруны тапшырдылар. Бер көнне җиргә нык иелеп, күмерләрне дөрләткәндә, киселгән нарат агачы минем янга ауды һәм авыр ботагы башыма килеп бәрелде. Мин шунда ук аңга килдемме, әллә инде озак вакыт аңсыз ятканмы – хәтерләмим. Әмма шул бәрелүдән соң барлыкка килгән саңгыраулык миндә әле озак сакланды, – ди тыл хезмәтчәне.

Әтисе сугыштан ­аксак булып кайткан. Аның кы­рыс­лыгы да үзе белән бер­гә кайткан – ул салам ту­ты­рылган ­матрасларда беркемгә дә бер минут та ятып торырга рөхсәт итмә­гән, барысын да һәрчак эшләргә мәҗбүр иткән.
Ә язын Җиңү килгән. Анастасия ­Герасимовна ул көнне өзек-өзек кенә  хәтерли: урамда көчле яңгыр ява торган булган, ул башына шәл ябып, авыл клубына гомуми җыелышка йөгергән, анда кешеләр елаганнар, бер-берсен кочаклап ­алганнар.
Ләкин тыныч тормыш та җиңелләрдән булмый. Элеккечә үк, тормышның нигезендә хезмәт торган. Ул дуңгызчылык фермасында, кошчылык комбинатында эшләгән. Анастасия Герасимовна кияүгә чыккач тормышы җайга салыныр дип уйлаган, әмма ире белән гаилә тормышы барып чыкмаган. Аның каравы язмыш аңа Надежда исемле кыз бүләк иткән. Кызы белән хастаханәгә эләгү очрагы аны Тәтештәге икмәк заводында эш­ләүче ир-ат белән очраш­тырган. Ул ябык кына хатын-кызга карап: “Әйдә минем янга. Икмәк пешерүче һөнәренә өйрәнерсең”, – дигән.
Ул зур мич­ләр торган цехка кергән. Аның куллары агач көрәк белән эшләргә тиз күнеккән. Берьюлы тугыз зур икмәк кызу мич эченә озатылган. Ул чакта кайнар икмәк исе тормышның үз исе кебек тоелган. Соңрак ул кичке мәктәпне тәмамлаган, мәктәпкә буфетчы булып күчкән, аннары РайПО кибетенә эшкә урнашкан. Чирек гасыр дәвамында кешеләргә товар саткан, һәм шушы еллар эчендә бер генә дә зарлану-шелтә ишетмәгән – сатып алучылар аны һәрчак ярдәм итәргә әзер торганы өчен хөрмәт иткәннәр.
Тәтештә беренче кеч­кенә генә йортын сатып алу өчен хатын-кыз бик тырышып эшләгән. Язын җир кишәрлеге алган, бәрәңге утырткан, аны үстергән, ә көзен Ульяновск һәм башка шәһәрләрдәге базарларга барып саткан. Биш мең сум акча белән кайткан, бу аякка басарга мөмкинлек биргән.
Шәхси тормышы да җайга салынган, Тәтеш егете Александрга кияүгә чыккан, аларның Вера исемле кызлары туган. Тырыш гаилә үз куышын булдырган.
Хатын-кыз беркайчан да эшсез утырмаган. Мамык шәл бәйләргә өйрәнгән, мамык куяннары асраган, аларның йонын үзе алган, аны сәгатьләр буе щетка белән таратып йомшарткан. Әле тагын ул елларда күп кенә тәтешлеләр оста куллы хатын-кыз бәйләгән мохер башлыклар киеп йөргәннәр. Үзенең кызлары Надя белән Верага ул бөтен тирә-якта беркемдә дә булмаган күлмәкләр тегеп кигергән. Танышлары да аңа үз балаларына яңа киемнәр тегеп бирүен сорый торган булганнар. Хәзер дә өендә дүрт тегү машинасы саклана – алар гаиләнең иминлеге өчен йокысыз үткән меңләгән төннәрнең телсез истәлеге.
Анастасия Герасимовна ике кызын үстереп, биш оныгын һәм җиде оныкчыгын күрә алу шатлыгын тоярга да өлгергән. Ни аяныч, аларның берсен ул инде югалткан. Хәзерге вакытта ул кызы Вера белән яши.

– Безнең әни – бик тә хезмәт сөючән. Кырыс иде, безгә эшсез йөрер­гә рөхсәт итмәде. Без аның сүзен һәрвакыт тыңладык. Мин бит махсус рәвештә бернәрсәгә дә өйрәнмәдем. Аның камыр басканын, куян мамыгы тараганын, өй тирәсендә мәш килгәнен генә карап тора идем. Барысын да күңелгә сеңдердем. Безне үз үрнәгендә тәрбияләгә­не өчен сеңлем белән икебез дә әнигә бик рәхмәтле, – ди Вера Александровна.

Әңгәмә барышында Анас­тасия Герасимовна ул вакытта барысы да шулай яшәде, дип кабатлады. Шулай да ул, йөзләрчә мең башка хатын-кызлар һәм балалар кебек, тылда үз куллары белән Бөек Җиңү тукымасын тукыган.