Суган – җиде чирдән

“Россельхозцентр” ФДБУнең Татарстан Республикасы филиалының әйдәп баручы агрономы Салават Галимҗанов җавап бирә:

– Суганны җыю вакыты турындагы сорауга гомуми якын килү юк, чөнки барысы да утырту һәм үсү вакытына, төбәктәге һава шартларына бәйле. Ләкин суганны җыярга вакыт икәнен күрсәтүче билгеләр бар.

Үсүнең уртача дәвам­лылыгы (утыртудан алып тулысынча өлгергәнгә кадәр) якынча 80 көнне тәшкил итә. 

Көз утырткан суган яз утырткан суганнан 1-2 айга иртәрәк өлгерә. Төрле төрләрнең үз вакыты бар: шалот тиз өлгерүчеләргә керә, аны июль уртасыннан җыеп алалар, ә порейны гадәттә сентябрь ахырында гына җыеп алырга кирәк.

Суган түбәндәге күренештә техник яктан өлгергән дип санала: кыяклары түтәлгә яталар; ботакның төп массасы саргая; суган муентыгы – кыяк белән тоташкан урын – юкара һәм кибә; сайлап йолкыганда тамырлары кыска һәм коры була. Әгәр суганның башы җир­дән чыгып тора икән, аның өслеген карарга кирәк: катланып килгән кабыгы аның өлгергәнлеген дәлилли.

Җыеп алу кагыйдәләре. Озакка сузылган яңгырлар башланганчы җыеп алу бик мөһим, югыйсә суган артык дым җыеп алачак һәм начар ятачак. Иң яхшысы – коры һәм аяз көн. Тәүлекнең көндезге вакытын сайларга кирәк, ул чакта җир җылынган һәм төнге чык төшкәннән соң аның өске катламы коры була.

Саклауга әзерләү. Кышка саклауның сыйфаты суганнарның өлгерү дәрәҗәсенә турыдан-туры бәйле. Өлгермәгән суган тыгыз кабыклар белән төрелергә өлгерми, аның муентыгы калын һәм дымлы килеш кала – мондый суган тиз чери. Озак вакыт саклау өчен уңышны үсемлекләрнең 50 – 80 процентының кыяклары ауган, ә суганчаларында 1-2 коры, яхшы кабыклар барлыкка килгәч җыеп алалар. 
Алганнан соң ук әзерлек чоры оештырыла, ул киптерүне һәм җылылыкны үз эченә ала. Иң яхшы төре – яхшы һава шартларында ачык кояш астында яисә 25 – 35 градус җылы һава бирү белән җилләтелә торган бүлмәдә киптерү. 

Саклау шартлары һәм ысуллары. Өч төп тәртибе бар: 
– салкын – температура -1дән +3 градуска кадәр, чагыштырмача дымлылык 80 – 85 градус. Баз һәм яшелчә саклагычлар өчен туры килә; 
– җылы – температура +18 – +22 градус, дымлылык 60 – 70 процент, бу стандарт бүлмә шартлары, мәсәлән, фатирда; – катнаш – режимнар арасында чиратлашу яки акрынлап күчү иң экономияле санала. 

Ачы һәм ярымачы сортлы төр­кемнәр яхшы саклануны күрсәтә. Суганны төрле савытларга – ярымконтейнерларга, тишекле яки ачык полиэтилен капчыкларга, әрҗәләргә, лотокларга, аларны өемнәргә куеп, яисә күпкатлы киштәләргә, яисә актив җилләтү шартларында 3 метрга кадәр катлам итеп урнаштырырга мөмкин.

Суганны орлык өчен саклау үзен­чәлекләре. Чәчүлек суган, орлык алу өчен 2-3 градус ­чамасы катгый уңай ­температура таләп итә, бу бөре­ләр­нең дөрес диф­ференциацияләнүе һәм киләчәктә мул уңыш алу өчен ­кирәк. 

Башлы суган үстерү өчен чәчүлек суганны һәм яшеллеккә алырга кыяк­лы суганны, алар вакытыннан алда уклар җибәрмәсеннәр өчен, югарыда күрсәтелгән гомуми ысуллар ­буенча саклыйлар.

Саклаганда авыруларны профилактикалау. Черүдән һәм инфек­цияләрдән саклануның төп чаралары түбәндәгеләргә кайтып кала: үстергәндә чәчү әйләнешен саклау, җыю һәм җыеп алганнан соң эшкәртү технологияләрен төгәл үтәү, сыйфатлы киптерү, температураның һәм дымлылыкның оптималь параметр­ларын саклау. 

фото ясалма интеллект ярдәмендә ясалган